
Wie sprak bij Pauw de waarheid? ; Factcheck Bluf, spin of feitelijk juist? 
NRC Handelsblad
13 maart 2015 vrijdag


Section: In het nieuws
 Thomas de Veen Philip de Witt Wijnen

Provinciale Statenverkiezingen NRC onderzocht de oneliners die politici woensdag poneerden in het verkiezingsdebat. Kloppen ze wel?        
Niet zo stoer doen over de nadruk op veiligheid, zei PvdA-leider Diederik Samsom, want ,,feit is dat iedereen die hier staat drie jaar geleden op veiligheid wilde bezuinigen". Klopt dat? 
Zijn woordvoerder laat weten dat Samsom zich baseerde op de doorrekening van de verkiezingsprogramma's voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2012, door het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving. Daarin staat: ,,Op de VVD en SGP na willen alle partijen minder uitgeven aan veiligheid, veelal door te bezuinigen op de apparaatskosten." 
De SGP nam woensdag geen deel aan het verkiezingsdebat. Maar hoe zat het bij de andere partijen? Volgens de doorgerekende verkiezingsprogramma's van PvdA, PVV, CDA en D66 zouden de overheidsuitgaven aan veiligheid in 2017 bij die partijen met een half miljard zijn afgenomen, en met een kwart miljard volgens de SP. Volgens het VVD-programma zou het budget juist een kwart miljard stijgen. 
Daarbij moeten we aantekenen dat de CPB die cijfers verderop in het rapport verrekent met de verwachte ontwikkeling van de overheidsuitgaven zónder nieuwe maatregelen. Daaruit bleek dat de uitgaven aan veiligheid met een half miljard zouden afnemen - een kwart miljard investeren was dus niet genoeg om het budget per saldo omhoog te krijgen. Daarmee was de veiligheidsbegroting uit het VVD-verkiezingsprogramma per saldo toch een bezuiniging. We beoordelen de stelling van Samsom daarom als grotendeels waar. 
Een eenvoudig te verifiëren stelling. In tabel 1.1 van de Miljoenennota 2015 staan de geraamde netto uitgaven van de centrale overheid opgesomd. Voor dit jaar rekent het kabinet op 250,5 miljard euro aan uitgaven, in 2016 op 259 miljard en 2017 op 263,7 miljard. Inderdaad dus een toename in de komende twee jaar van 13,2 miljard euro. 
In zekere zin groeit de overheid hiermee harder dan de economie. De uitgaven nemen in twee jaar tijd met 5,3 procent toe; het bruto binnenlands product groeit volgens het CPB veel minder hard: 1,7 procent dit jaar en 1,8 procent volgend jaar. 
Wel is het zo dat het huidige uitgavenniveau behoorlijk lager is dan wat het huidige kabinet in het regeerakkoord van 2013 voorzag. Toen ging men uit van ruim 263 miljard euro dit jaar en ruim 273 miljard in 2017. Rivalen van D66 zouden dus met dezelfde soort verkiezingsretoriek kunnen beweren dat de overheidsuitgaven dit jaar 13 miljard lager zijn dan destijds begroot. 
Dat doet niets af aan de stelling van Pechtold; die is waar. 
Zijn PVV is de enige échte oppositiepartij vindt Geert Wilders. Dat onderbouwt hij: D66 heeft 93 procent van alle wetsvoorstellen van het kabinet gesteund, en het CDA 91 procent. Daarmee, concludeerde hij, zijn die oppositiepartijen loyaler aan de VVD dan regeringspartij PvdA is. Klopt dat? De cijfers komen overeen met een publicatie van het onderzoeksinstituut Montesquieu, dat parlementaire geschiedenis onderzoekt. We gaan ervan uit dat dit Wilders' bron was, de PVV reageerde niet op vragen. 
Onderzoekers S. Otjes en T. Louwerse stelden op basis van stemmingen in de Tweede Kamer vast in welke mate oppositiepartijen ,,net zo stemmen als regeringspartijen". Zo'n 500 stemmingen gingen over wetgeving en van die 500 zijn er 239 meegeteld omdat over de rest alle partijen hetzelfde stemden. Bij wetsvoorstellen stemde D66 sinds 2012 inderdaad in 93 procent van de gevallen hetzelfde als de regeringspartijen, voor het CDA was dat 91 procent. 
Kloppen de beweringen van Wilders daarmee? Niet helemaal, want deze getallen gaan alleen over de stemmingen waarin PvdA en VVD identiek stemden. ,,Wij konden in onze data niet zien welke wetsvoorstellen afkomstig zijn van het kabinet, daarom hebben we voor deze selectie gekozen", bevestigt onderzoeker Otjes. ,,Maar ik kan wel zien dat er een zevental wetsvoorstellen door Kamerleden is ingediend. Twee daarvan werden door één van beide regeringspartijen niet gesteund." Zulke situaties kunnen de cijfers iets vertekenen. 
Otjes kan wel uitrekenen of de conclusie van Wilders klopt. Bij 96 procent van de wetsvoorstellen stemden PvdA en VVD hetzelfde, terwijl D66 in 90 procent van de gevallen met de VVD mee stemt en CDA in 89 procent van de gevallen. De bewering dat deze oppositiepartijen loyaler aan de VVD zijn dan de PvdA is daarmee onwaar. 
 